A Timeline ofLód & Ogień

Dzieci było niewiele i były wątłe, lecz ich zielenowidzący władali siłą samych lasów. Pierwszych Ludzi było wielu i byli silni, a każde ścięte czardrzewo było raną. Pieśni głoszą, że wojna trwała dwa tysiące lat — pieśni lubują się w okrągłych liczbach.

Od dzieci przejęli cześć oddawaną czardrzewom, wycinanie twarzy i pielęgnowanie boskich gajów — lecz nie, jak z ulgą odnotowują septoni, dawniejszych zwyczajów krwawej ofiary. Przynajmniej nie wszędzie. Północ czci tych bogów do dziś.

Garth Zielonoręki, który sprawił, że Reach rozkwitło, Brandon Budowniczy, Lann Sprytny, Durran Boża Zmora, Szary Król — mężowie, którzy żyli setki lat i dokonywali rzeczy niemożliwych, jeśli wierzyć pieśniarzom. Maester wierzy, że rody są prawdziwe, a resztę pozostawia pieśniom.

Ród Starków miał władać Północą z tej siedziby przez osiem tysięcy lat, dłużej niż jakakolwiek dynastia, którą zna świat. Temu samemu Brandonowi przypisuje się Koniec Burzy, Hightower i sam Mur — co czyniłoby zeń albo wielkiego podróżnika, albo bardzo wielu mężów naraz.

Bogowie zsyłali burzę za burzą, a Durran wznosił przeciw nim zamek za zamkiem, aż siódmego — wzniesionego, jak niektórzy powiadają, za radą chłopca, który miał zostać Brandonem Budowniczym — nie zdołali obalić. Królowie Burzy z rodu Durrandonów panowali tam przez tysiąclecia.

Opowieści nie mogą się zgodzić co do podstępu — duchy w murach, lwy wypuszczone w spiżarniach, skradzione słońce wplecione we włosy. Zgadzają się co do skutku: najbogatsza siedziba w Westeros przeszła w ręce najsprytniejszego męża, a jego potomkowie spłacają swoje długi po dziś dzień.

Zadaszył swą salę żebrami Naggi, poślubił syrenę i panował przez tysiąc lat. Od niego żelaźni ludzie wywodzą Dawny Obyczaj: co umarłe, nie może umrzeć, a czego mąż nie potrafi opłacić żelazną ceną, na to nie zasługuje. Zielone krainy nigdy nie wybaczyły im tej nauki.

Peremore trzymał przy sobie mędrców niczym zwierzątka, głosi opowieść: uzdrowicieli, gwiaździarzy, czarnoksiężników, którzy nie umieli czarować. Po jego śmierci brat nadał im ziemię wzdłuż rzeki. Z owych „zwierzątek" wyrósł zakon, który zakuwa wiedzę ogniwo po ogniwie — i pisze kroniki takie jak ta.

Kronika streszcza to, czego Północ nie streszcza: stulecia wojny z Boltonami — którzy obdzierali lordów Starków ze skóry na płaszcze — zdobycie Przylądka Morskiego Smoka, upadek Króla Wargów. Północ pamięta to wszystko, co jest zresztą całą istotą Północy.

Jego towarzysze ginęli jeden po drugim, a opowieść, tak jak snuje ją Stara Niania, urywa się, gdy Inni już nadciągają, węsząc ciepłą krew. Musiał odnaleźć dzieci lasu, skoro nadszedł świt. W Asshai tę samą wojnę opowiadają inaczej, a swego bohatera zwą Azorem Ahai, a jego miecz — Światłonoścą.

Zniewolił swych braci czarami i składał ofiary Innym, aż Stark z Winterfell i Joramun, Król-za-Murem, wspólnie go obalili. Potem wymazano każdy zapis jego imienia. Stara Niania powiada, że był Starkiem i że miał na imię Brandon. Stara Niania powiada wiele rzeczy.

Robar Drugi zjednoczył Pierwszych Ludzi Doliny zbyt późno. Pieśni dają Artysowi lot nad górą i sztuczkę ze skradzionym sztandarem; maesterowie dają mu udany marsz oskrzydlający. Ród Arrynów włada Doliną od tamtego dnia — najstarsza i najczystsza andalska linia w Westeros, jak wam sami powiedzą.

Gdzie Andalowie nie mogli podbić, tam się żenili, a gdzie się żenili, tam nawracali. W ciągu kilku stuleci każda korona na południe od Przesmyku spoczywała na andalskiej głowie albo na takiej, którą zandalizowano. Tylko żelaźni ludzie zachowali swego boga, i to jedynie topiąc septonów, których słali im Andalowie.

Siedem twarzy jednego boga: Ojciec, Matka, Wojownik, Dziewica, Kowal, Starucha, Nieznajomy. Wiara przyniosła święte zakony, śluby rycerskie i — z czasem — własne miecze: Synów Wojownika i Ubogich Towarzyszy, których zapału królowie mieli jeszcze żałować. Czardrzewa na południe od Przesmyku w większości poszły pod topór.

Zrujnowaną twierdzę na Przesmyku stu łuczników może utrzymać przeciw całej armii — bagna po obu stronach, jaszczurolwy w dole i ludzie mokradeł z zatrutymi strzałami wszędzie tam, gdzie zawodzi oko. Królowie Zimy dorzucili do jej uroku głowy andalskich wodzów. Nigdy nie zdobyto jej od południa.

Pięć tysięcy lat cywilizacji Ghiscari skończyło się w smoczym ogniu. Niewolnicze miasta Astapor, Yunkai i Meereen miały się później przystroić w ścierwo imperium — harpie, piramidy i jamy walk — mówiąc przy tym valyriańskim swych zdobywców. Historia ma poczucie humoru, choć okrutne.

Śpiewacy księżyca zawiedli ich do laguny. Przez ponad stulecie Braavos rosło w sekrecie — miasto założone przez wszystkie rasy i bez żadnych panów, gdzie dziś brodzi Tytan, a Żelazny Bank liczy monety. Sporny jest nawet rok jego założenia, co Braavijczyków raczej bawi. Gdy w końcu zdjęło maskę, Valyria wpadła w uprzejmą furię.

Wodni czarodzieje ludu rzeki nieraz już łamali valyriańską stal. Nieba złamać nie mogli. Garin, zakuty w klatkę i umierający w Chroyane, przeklął zdobywców; jego miasto utonęło we mgle i szarej łusce, a Żale noszą tę klątwę po dziś dzień. Matka Rhoyne, powiadają sieroty, usłyszała swego syna.

Z tego związku wziął się ród Nymeros Martellów i Dorne odmienne od innych królestw: książęta zamiast królów, córki dziedziczące na równi z synami i rhoyneński upór wsiąknięty w piasek. Trzysta lat targaryeńskich smoków nie zdołało zniweczyć tego, co zbudowała jedna flota uchodźców.

Volantis zajęło Lys i Myr i sięgało po Tyrosh, nim inne miasta — za braavijskie złoto i, na koniec, targaryeński smoczy ogień pod Lys — złamały jego pychę. Na trawiastym morzu khalowie palili to, czego strzegła Valyria. To było znakomite stulecie dla najemników i grabarzy.

Pięćdziesiąt stóp długości, wymalowany każdą rzeką i górą siedmiu królestw, i ani jednej linii, która by je dzieliła. Aegon odrzucił koronę w wojnach Wolnych Miast, odpisywał na listy uprzejmie i studiował kraj, którym nigdy nie władał. Stół mówił to, czego on nie mówił. Zwykle tak bywa.

Aegon władał lekką ręką — każde królestwo zachowało swe prawa, a król wiecznie objeżdżał je w podróżach. Jego łagodny syn Aenys wziął koronę, jego zawzięty syn Maegor wziął Blackfyre, valyriańskie ostrze Zdobywcy, a każdy lord w Westeros po cichu odnotował, co bardziej przypominało wróżbę.

Synowie Wojownika obsadzili Wzgórze Rhaenys; Ubodzy Towarzysze zaroili się na drogach. Aenys — łagodny król, który pragnął tylko być kochany — zmarł na Smoczej Skale z choroby i rozpaczy w wieku trzydziestu pięciu lat, nie zadowoliwszy nikogo. Jego brat miał spróbować innego podejścia.

Trzykroć smoczyca królowej wzdragała się przed przelotem nad Murem, co czarni bracia wciąż powtarzają ze znaczeniem. Kobiece sądy Alysanne niosły do korony krzywdy prostego ludu; jej słowo zniosło prawo pierwszej nocy przysługujące lordowi. Straż nazwała na jej cześć zamek Queensgate. Zasłużyła na to, co zdarza się rzadziej.

Pięćdziesiąt pięć lat, dziesięcioro dzieci z Alysanne, jedno prawo dla jednego królestwa i Doktryna Wyjątkowości, by uciszyć Wiarę w sprawie targaryeńskich małżeństw: smok nie odpowiada ani przed bogami, ani przed ludźmi. Nużąca robota, nieopiewana przez żadnych pieśniarzy, a zazdroszczona przez każdego króla od tamtej pory.

Po śmierci pierwszej żony ogłosił dziedziczką córkę Rhaenyrę i kazał lordom złożyć jej przysięgę — potem poślubił Alicent Hightower i spłodził jeszcze czworo dzieci, a sprzeczności nigdy nie rozwiązał, bo rozwiązanie jej zepsułoby ucztę. Dwór podzielił się na zielonych i czarnych za sprawą barw sukni na turnieju. Wszyscy się uśmiechali. Wszyscy się zbroili.

Dziewięć wielkich wypraw na Morskim Wężu — jedwab, korzenie i szafran, których starczyło, by wznieść High Tide i wypełnić go skarbami, jakich żaden lord nie umiałby nazwać. Największy żeglarz, jakiego wydało Westeros, miał w końcu wydać tę fortunę na roszczenie swego rodu w nadchodzącej wojnie. Morze daje; tron zabiera.

Karmiciel Krabów zginął z ręki Daemona na wybrzeżach, które nawiedzał. Nikczemny Książę utrzymał zdobyte królestwo przez dwa lata, nim zwyciężyła nuda. Królestwo poznało, kim był Daemon: najlepszym wojownikiem swego pokolenia i człowiekiem, którego najniebezpieczniej było zostawić bez rozrywki.

Rzeźnicki pachołek i szczurołap odjęli głowę sześcioletniemu księciu Jaehaerysowi na oczach jego matki. Helaena, najłagodniejsza z zielonych, nigdy już nie odzyskała równowagi. Kronika notuje wiele bitew o mniejszych następstwach niż ta jedna zbrodnia: po Krwi i Serze żaden pokój nie był już możliwy, tylko zwycięstwo albo groby.

Rhaenys — pominięta na Wielkiej Radzie, żona Morskiego Węża — zginęła tak, jak niegdyś ginęli smoczy władcy, walcząc w przestworzach. Aegon II poparzył się tak dotkliwie, że spędził rok w łożu; skrzydło Sunfyre'a zostało zniszczone. Wojenny rejestr zaczął zapełniać się smokami, a takiej arytmetyki ród nie mógł sobie pozwolić.

Dziedzic Rhaenyry zginął w dymie nad wodą, a wraz z bitwą flot wojna utraciła wszelkie pozory rycerskości: Gardziel przez tygodnie niosła wraki. Blokada Velaryonów utrzymała się, ledwie. Pieśniarze nie ułożyli o niej pieśni; nikt, kto by im zapłacił, nie utrzymał się na wodzie.

Rhaenyra wezwała jeźdźców o krwi smoczego nasienia, by dosiedli niczyich smoków; dwaj z nich, Hugh Młot i Ulf Biały, obrócili swe bestie przeciw jej sprawie za lepszą zapłatę. Obu zdrajców niebawem zamordowali ich właśni sojusznicy — nawet w tamtym roku istniały jakieś zasady. Tumbleton tli się w każdej opowieści o tym, dlaczego prosty lud zaczął przeklinać obie barwy.

Tylko jeden człowiek wybrał pieniek. Pan Winterfell sądził, skazywał, złożył urząd namiestnika i pomaszerował do domu, wszystko w ciągu księżyca — najkrótszy i najbardziej szanowany urząd namiestnika w kronikach. Północ, załatwiwszy sprawę trucia królów, wróciła do ignorowania południa.

Zwano go Złamanym Królem i Aegonem Pechowym — w wieku dziewięciu lat patrzył, jak Sunfyre pożera jego matkę. Był obowiązkowym, pozbawionym radości, przyzwoitym królem, który wzdrygał się na smoczy ogień i nienawidził czarów, proroctw i świętowania mniej więcej w tej kolejności. Królestwo i tak się zagoiło. Królestwa zwykle się goją.

Jego „Podbój Dorne" wciąż zadaje się giermkom jako lekcję stylu prozy; okupację zadaje się książętom jako lekcję wszystkiego innego. Dorne powstało, ledwie się odwrócił, a podczas rokowań pod sztandarami pokoju, mając osiemnaście lat, Młody Smok został zabity. Jego księga przeżyła jego podbój o całe wieki.

Wiara go czci; Cytadela wymienia spojrzenia. Baelor ułaskawił Dornijczyków, pościł przeciw grzechowi, rozważał zastąpienie kruków gołębiami — gołębie odmówiły — i wreszcie zagłodził się na śmierć jeszcze przed trzydziestym rokiem życia podczas postu oczyszczającego. Świętość i zdatność do rządzenia, jak dowodzi się na przykładzie tego panowania, to odrębne przymioty.

Dorne zachowało swych książąt, swe prawa, swe podatki zbierane własnymi rękami — warunki, jakich nie miało żadne inne królestwo. Lordowie, którzy krwawili w wojnie Daerona I, mamrotali, że Dornijczyk wygrał przy stole to, co przegrał w polu. Na to mamrotanie czekało już imię: Blackfyre.

Aerys I wziął koronę, której nigdy nie oczekiwał, spomiędzy okładek swych ksiąg, nie zostawił dzieci i oddał królestwo swemu namiestnikowi: Bryndenowi Riversowi, Krwawemu Krukowi, czarnoksięskiemu mistrzowi szpiegów o tysiącu oczu i jednym. Ludzie winili kometę, bogów, Blackfyre'ów i siebie nawzajem, w tradycyjnej kolejności.

„Pod złotem gorzka stal". Czaszki poległych dowódców kompanii, zanurzone w złocie, maszerują z nią po dziś dzień — a na ich czele czaszka samej Gorzkiej Stali, by nawet po śmierci nie porzucił wojny. Cztery pokolenia nadziei Blackfyre'ów miały jechać na tych włóczniach. Słowo kompanii stało się przysłowiowe; jej sprawa — cierpliwa.

Daemon Młodszy wierzył, że jego sny czynią zeń dziedzica ojca; Krwawy Kruk pozwolił spiskowi dojrzeć właśnie po to, by zebrać go w całości. Jajo zniknęło, zamek zburzono, a królestwo wyciągnęło drugą naukę z wojen Blackfyre'ów: najgorszym wrogiem czarnego smoka zawsze była jakość jego Daemonów.

Słaby król w całym królestwie i silny lord w Pyke to najstarszy przepis w westeroskiej kuchni. Wilki i lwy w końcu zepchnęły Dagona z powrotem w morze, lecz na Żelaznych Wyspach jego imię wciąż się opiewa — dowód, zauważa maester, że żelaźni ludzie oceniają sukces szczodrze.

Haegona zabito po tym, jak poddał swój miecz — plama, której zwycięzcy nie wywabili z kronik. Gorzka Stal, pojmany i obwożony na pokaz, zbiegł z okrętu płynącego pod Mur i wrócił do swych złoconych czaszek. Rebelie stawały się rytuałem: Blackfyre każdego pokolenia, pole umarłych każdego pokolenia, przysięga „nigdy więcej" każdego pokolenia.

Książę Duncan wyrzekł się samej korony dla Jenny ze Starych Kamieni i jej leśnej wiedźmy, która prorokowała, że obiecany książę wyjdzie z linii Aerysa i Rhaelli — więc tych dwoje pobrano, wbrew ich woli, by proroctwo się spełniło. Aegon, blokowany przez lordów na każdym kroku, zaczął śnić dawny sen: że tylko smoki sprawiają, iż króla się słucha.

Piąta Rebelia Blackfyre'a nigdy nie dotknęła westeroskiej ziemi. Na Kamiennych Schodach pokolenie zaznało chrztu krwi: Barristan zabił Maelysa w pojedynku, młody Tywin Lannister i Aerys Targaryen służyli razem jako przyjaciele — kronika zatrzymuje się nad tym słowem — a linia męska czarnego smoka wygasła. Złota Kompania przetrwała, przeżywszy swój cel, a to właśnie wtedy kompanie robią się ciekawe.

Tywin rządził, gdy Aerys panował; handel rósł, długi spłacano, lordów ujarzmiano. Potem szepty: żarty króla kosztem namiestnika, jego swobody wobec Joanny, jego zazdrość o sługę bardziej królewskiego niż on sam. Przyjaźń kwaśniała stopniowo, jak to bywa z tymi niebezpiecznymi.

Connington do końca życia miał powtarzać, że przegrał wojnę w tym mieście, walcząc z honorem, zamiast je spalić. Aerys powiedział mniej więcej to samo, bez żalu, i skazał go na wygnanie. Robert zabił tego dnia sześciu ludzi, jak śpiewają. To dzwony, nie króla, pamięta miasto.

Królowa Rhaella zmarła, wydając ją na świat; wierni ludzie przemycili dziewczynkę i chłopca Viserysa przez wąskie morze, gdzie mieli tułać się od patrona do patrona, Król Żebrak i zrodzona z burzy księżniczka, sprzedając resztki korony swej matki. Robert trzymał czaszki smoków w piwnicy, a nienawiść do smoczego pomiotu na widoku. Nastał pokój pewnego rodzaju. Długi — wszystkie — narastały.

Dawny Obyczaj zderzył się ze zjednoczonym królestwem i przegrał w rok: Stannis rozgromił Żelazną Flotę pod Piękną Wyspą, młot Roberta przeszedł nad przełamanym murem Pyke — Thoros z Myr pierwszy w wyłomie z płonącym mieczem. Balon ukląkł i pozostał królem we własnej głowie, co u żelaznych ludzi jest częstym układem. Theon Greyjoy wyrósł na wilka pośród wilków, mniej lub bardziej, przeważnie mniej.